(We voelden vandaag lichte schokken in Kuala Lumpur die kennelijk afkomstig waren van een nieuwe grote aardbeving buiten Sumatra. Op het moment van schrijven lijkt het erop dat er geen grote schade is, en geen tsunami)

Of ik nog iets mee kon nemen van de 7-Eleven op de hoek. Ja, een bakje ijs van Häagen Dazs.

Op de deur van de 7-Eleven zit een sticker waarop staat: Francais Malaysia. Je zou bijna denken dat daar ‘français’ staat, niet helemaal goed geschreven. Maar het is goed geschreven, er staat niet ‘français’, er staat het Maleise woord voor ‘franchise’. Zoals het hoort, keurig phonetisch overgenomen. Maar dat terzijde.

Dat ijs van Häagen Dazs, dat heb ik eens opgezocht. Waar komt dat vandaan? Er is iets aan de naam dat vreemd overkomt. En inderdaad, volgens de engelstalige Wikipedia zijn het twee Poolse joden geweest die het merk in 1961 hebben opgezet in… de Verenigde Staten. Ze dachten een ‘Scandinavisch klinkende’ merknaam te verzinnen, omdat daar een positieve uitstraling van uit zou gaan. O, die marketingfiguren voor wie uitstraling alles is…

Al lang, al heel lang, verbaas ik me over mensen die ‘lenen’ uit het buitenland om zichzelf beter voor te doen. Het is een verschijnsel dat altijd en overal opduikt, dus het zou me eigenlijk koud moeten laten. Maar daarbij worden altijd, altijd, overal, fouten gemaakt. Is het zo moeilijk iets goed te doen? Ja, kennelijk. Lees de menukaart van een willekeurig restaurant waar andere dan de eigen streekprodukten worden geserveerd, en probeer je lachen in te houden. Als je de fouten kunt vinden, tenminste…

Ook de altijd goed bedoelde pogingen van restaurants om de in eigen taal geschreven menukaart voor buitenlanders toegankelijk te maken kunnen stranden. Al eerder schreef ik over een restaurant in Frankrijk dat zijn menukaart had vertaald in het Engels en daarbij o.a. met de volgende, nogal extreem komische vondsten was gekomen:

Soupe de poisson et sa rouille: fish soup and its rust
Coupe de glace au choix: cross of ice to the choice
Pavé de boeuf: paved stone of beef
Terrine du chef: pot of the chief

Gisteren had ik het over taal en horeca met één van Charlotte’s medepatiënten, een Italiaan uit Italië, een echte. Ik vroeg hem of het woord bruschetta, dat in het menu van het restaurant waar we op dat moment waren geschreven stond als ‘bruchetta’ en overal in de beschaafde wereld wordt uitgesproken als (Nederlands phonetisch geschreven) broesjetta, niet eigenlijk moet worden uitgesproken als broesketta. Zijn reactie was zoiets als: breek me de bek niet open. Hè gelukkig, ik dacht al dat ik gek werd.

Charlotte zou dan zeggen: iedereen weet toch wat je bedoelt als je broesjetta zegt, wat maakt dat nou uit? Maar zo ben ik niet. Jammer misschien. Zou ook graag maar wat aanrommelen, maar ik ben niet zo…

Toen de Cuyp nog de Cuyp was boden marktkooplieden er pommedorie aan. Goed, wat verwacht je van marktkooplieden. Iets meer verbaasd was ik toen ik de eigenaar van het toenmalige Amsterdamse restaurant l’Entrecôte ontmoette en hij de naam van zijn eigen etablissement uitsprak als Lantreko. Ik dacht nog: heb je het dan ook over kodanjo, en kodebuf? Om nog maar te zwijgen over wijnen: koduroon, kodeboon, kodenwie en koroti… Enne… Kodazuur? Kodivwaar? Eh… Ko en Bie?

Nou goed, in de horeca kun je nog een oogje toeknijpen. Laat ze maar wat aanrommelen met namen van buitenlandse gerechten en ingrediënten – het zijn geen linguïsten, ze moeten kunnen koken. Als het maar smaakt, de rest is bijzaak. Maar de marketingjongens, wat kunnen die, behalve zichzelf te kijk zetten?

Televisiezender Yorin kreeg  bij zijn lancering te horen dat de naam pijnlijk veel leek op het Engelse woord voor urine. Pickwick (een Nederlands merk, ja) bracht thee op de markt die de merkwaardige naam Leafs meekreeg: een zogenaamd meervoud van Leaf dat niet bestaat (want het is leaves), tenzij in de naam van een sportploeg (Toronto maple leafs, waarbij een s geplaatst wordt achter het geheel, niet achter het laatste woord). En XS4all, bij Nederlanders welbekend, wordt in het Engels niet uitgesproken als Access for all (toegang voor iedereen), maar als Excess for all: laat iedereen zich te buiten gaan. Die twee woorden worden compleet verschillend uitgesproken – andere klanken, andere klemtoon. Als je ze goed uitspreekt. En daar wringt kennelijk de schoen. Maar als je hier niet vertrouwd mee bent, waarom waag je je er dan aan? Dat soort dingen, daar heb ik me altijd over op het hoofd gekrabd.

De knulligheid, de knulligheid. De pretenties, en de knulligheid.

Maar je moet je niet opwinden over wat iedereen doet, ook niet als iedereen maar wat aanklooit. Je moet je niet opwinden.

Waarom wind ik me dan toch op? Misschien heeft dit ermee te maken: toen ik nog ‘klein’ was schreef ik een brief aan een Amerikaanse vriend waarin ik hem uitfoeterde voor iets wat hij gedaan had en waarin ik het woord ‘whom’ verkeerd gebruikte. Hij schreef terug: ‘if you’re going to get fancy, get it right’. Boem. Op je plaats. Dat is me altijd bijgebleven. Dat, en de enige onvoldoende die ik me kan herinneren van mijn middelbareschooltijd, voor Nederlands, voor een eerste boekuittreksel waar ik me te gemakkelijk vanaf had gemaakt.

Als ik zie hoe mensen proberen ‘to get fancy’ en daarbij de plank misslaan, dan krommen zich mijn tenen.

Michael Franks die het nodig vond in zijn heerlijk jazzy liedjes Braziliaanse en Franse woorden toe te voegen die hij niet uit kon spreken. Een Japans appartementengebouw dat de interessant klinkende, onzinnige naam ‘Romanesque Renaissance’ meekreeg. Een Japanse juwelier die zijn zaak ‘Bijoux de Famille’ noemde, wat weliswaar familiejuwelen betekent, maar vaker gebruikt wordt in de betekenis van ‘de edele delen’… Journalisten, schrijvers en bloggers die hun schrijfsels larderen met goed bedoelde, maar mislukte, exotica. Wie probeert fancy te worden neemt risico’s.

Vandaag zie ik trouwens dat het verschil tussen access en excess niet alleen voor Nederlanders problematisch is. Op de website van de Maleisische importeur van o.a. Heineken en Guinness valt dit te lezen:

Anchor Strong Beer is brewed longer and cold filtered to remove all access yeast for it to be an easy-to-drink quality beer that is fuller and stronger in taste.

Maar ja, waarom lees je ook over zoiets? Bier is gemaakt om te drinken, niet om over te lezen.