Het eerste waarvan ik me bewust werd bij het wakker worden was een combinatie van geluiden die ergens anders bij hoorde. Maar waarbij ook alweer?

Temidden van het gefluit van vogels waren in de verte de afwisselende tonen te horen die wij kennen van electronische speeltjes die zulke geluiden voortbrengen: oei-oei-oei, pieuw-pieuw-pieuw, tatu-tatu-tatu. De combinatie van vogelgezang en waarschuwingstonen (het was het alarmsysteem van een auto) in de verder geluidloze vroege ochtend kende ik: o ja, dat was het, ik was in de beginscène van Andrei Zvyagintsev’s film Elena.

De overgang naar de volgende ontdekking was gemakkelijk genoeg: o nee, niet in Rusland, ik ben in Kirgizië. Vandaar ook een klein verschil: in de film zijn het kraaien (die samen met het autoalarm een paar verontrustende accenten aanbrengen in een ogenschijnlijk vredig decor), in het ‘echt’ is het het genoeglijke gekwebbel van beo’s.

Bishkek, niet Rusland. Al hebben de Russen in de ruim honderd jaar dat het land deel uitmaakte, eerst van het Russische keizerrijk, daarna van de Sovjet-Unie, een niet te missen stempel gedrukt op wat daarvoor een gebied was dat werd bevolkt door nomadische herders.

Bishkek is een Russisch uitziende stad, met brede, met bomen omzoomde, goed onderhouden alleeën en minder brede zijstraten waar diepe, met grind opgevulde kuilen de doorgang in de winter, wanneer er sneeuw ligt, tot een hachelijk avontuur maken. Betonnen woonkazernes contrasteren met uitgebreide parken en met de bergen die op de achtergrond vierduizend meter boven de stad uitsteken. Winkels, restaurants: onmiskenbaar Russisch. Opschriften zijn bijna unaniem in het cyrillisch schrift.

Maar bij het lezen van die opschriften valt op dat er wel hele rare dingen bij staan. In sommige woorden staan zelfs tekens die ik niet eerder gezien heb. En inderdaad: de Kirgizische taal gebruikt het cyrillisch schrift, maar is aan het Turks verwant en heeft dus een aantal tekens toegevoegd aan het schrift om klanken te kunnen weergeven die het Russisch niet kent.

Nog is het Russisch een officiële taal van het land en in Bishkek de belangrijkste voertaal. Dat neemt niet weg dat het aantal etnische Russen snel aan het verminderen is. Op het hoogtepunt bestond de bevolking voor een derde uit etnische Russen, maar na de onafhankelijkheid in 1991 begon een uittocht van niet-Aziatische inwoners die nog niet is afgelopen. Etnische Duitsers, die in de tweede wereldoorlog door Stalin vanuit hun Wolga-republiek waren verbannen naar de verste uithoeken van de Sovjet-Unie, vertrokken vanuit Kirgizië massaal naar het intussen herenigde Duitsland. Etnische Russen zoeken hun heil in het land waar hun voorouders vandaan kwamen. Volgens gegevens van UNFPA zijn er nog zo’n 400.000 over in het land, op een totale bevolking van een kleine zes miljoen, en zal hun aantal tegen 2030 nog eens gehalveerd zijn. De redenen? Vooral economisch denk ik, kom daar misschien nog wel eens op terug.

Intussen zijn er duidelijk ook banden met Turkije. Van de weinige internationale bestemmingen die worden aangevlogen is Istanbul één van de belangrijkste, er wordt met Turkije gehandeld en iedereen weet waar Turkije ligt. Vergelijk dat met Maleisië, dat volgens de consensus die ik tot nu toe heb kunnen vaststellen ergens in China gezocht moet worden. Let wel: China is een buurland!

Een overhemd dat ik net gekocht heb laat zien waar de toekomst ligt. Het is gemaakt in Turkije. Het merkje in de kraag heeft Engelse opschriften als:

Major royalty creation
Spectacular selection
Those who know speaking this language can live forever